آشکار می شود که آن را تبدیل کنند  به عملی که هیچ تعلقی به زمان حاضر ندارد و در آن صورت از انسان موجودی خواهد ساخت که جز مجموعه ای از اطلاعات نیست ، موجودی بی طرف ، بی خاصیت ، بی اثر.!

علم تاریخ تحولات جامعه انسانی را در گذشته مورد مطالعه قرار می دهد . تحولاتی که می تواند زمینه سیاسی ، اقتصادی ،اجتماعی یا فرهنگی داشته باشد. به همین دلیل رشته تاریخ که به مطالعه این علم می پردازد ، رشته بسیار گسترده ای است و اشتباه است که آن را صرفا مطالعه مواد خام تاریخی ( رویدادهایی که در گذشته اتفاق افتاده ثبت و ضبط شده است ) بدانیم  بلکه آن چه در رشته تاریخ آموزش داده می شود. روش تاریخی است ، یعنی دانشجو در دانشگاه فرا می گیرد که چگونه از تحلیل و تلفیق مواد خام تاریخی به نتایج علمی برسد به عبارت دیگر آموختن روش تاریخی به مورخ کمک میکند  تا از میان انبوهی از مواد خام ، مواد خام معتبر را جدا کند و بر اساس روش تاریخی از بررسی آنها به نتیجه علمی برسد. در حال یکه حتی مطالعه کنندگان جدی تاریخ که غیر حرفه ای هستند ، هیچ معیاری برای تشخیص وتعیین صحت و سقم رویدادهای یک کتاب تاریخی ندارند و گاه از اثار غیر موثق و غیر معتبر استفاده می کنند.

رشته تاریخ تنها رشته ای است که درآن با انسان تحقق یافته روبرو هستیم یعنی مقاصد ،نیات و خواسته ها همه رخ داده است و می توان به یاری آن انسان شناسی علمی را آموخت . برای مثال می توان به وضوح دید که انسا ن شیفته قدرت پس از رسیدن به قدرت چه تغییر و تحولی در جامعه ایجاد کرده یا این که قدر چه تاثیری بر او گذاشته است . علم تاریخ در آغاز مانند سایر معارف بشری ساده بود و بتدریج که جامعه انسانی پر مایه و پیچیده شد و سازمانهای اجتماعی دگرگون شدند ، علم تاریخ هم پیچیده شد.

پایه علم تاریخ فلسفه ، زمین آن جغرافیا ، دیوارهای آن جامع شناسی ، اقتصاد ، سیاست و فرهنگ است و دانشجوی تاریخ باید با این علوم آشنا باشدو از نتایج آن بهره ببرد. تصور غلطی که در اذهان عمومی که علم تارریخ متکی بر محفوظات است یا درس حفظی است و باید رویدادها را به خاطر سپرد. کاری که یک کامپیوتر بسیار بهتر از انسان انجام میدهد . اما ، حقیقت این است که آن چه در تاریخ اهمیت دارد ، تجزیه و تحلیل رویدادها و برقراری رابطه علی و معلولی بین رویدادهاست . از همین رو فردی می تواند در رشته تاریخ موفق شود که از پوسته رویی رویدادها عبور کرده و مسایل عمیق تری را درباره آن ها بفهمد  و از ارتباط بین دو رویداد پی به رویداد سوم ببرد و با دیدن یک رویداد به علل پنهان و آشکار آن اشاره کند. همجنین دانشجوی تاریخ باید با ادبیات فارسی و آمار و ریاضی آشنایی داشته باشد تا بتواند به یاری ادبیات فارسی هم از منابع گذشته که رنگ ادبی دارند استفاده کند و هم مفاهیم تاریخی را به خوبی بیان کند و به یاری آمار و ریاضی نیز هر چه بیشتر زبان دستاوردهای علم تاریخ را کمّی کند و داده های تاریخ را در قالب اعداد بیان کند.

بعضی از مردم در مورد علم تاریخ می پرسند: " اصلا تاریخ به چه کار آید؟ " یا " اگر تاریخ نخوانیم چه اتفاقی می افتد؟ " ؛ ممکن است بگویند : تاریخ مربوط به گذشته است و گذشته در دسترس نیست .!!! اما......

همانطور که یک آچار به کار بستن یا بازکردن یک پیچ می خورد ، زندگی امروز و فردای ما با تاریخ عجین است. حتی اگر مخالف آن باشیم بدان نیازمندیم .

تاریخ در حقیقت حافظه جامعه بشری است و وظیفه ما حفظ و نگه داری همه میراث ارزشمندی است که انسانها از طریق تلاش و اندیشه و جستجو بدان دست یافته اند . همانطور که دکتر عبدالحسین زرین کوب در مورد فیده علم تاریخ می گوید : « تاریخ برای جوانان این فایده را دارد که آنها را زودتر از معمول به سطح عصر خویش می رساند.پنجره ها را بر روی آنها می گشاید و به آنها اجازه می دهد تا عواملی را که در جهان آنها حاکم بوده است و هنوز هست بهتر بشناسند . آنچه را در خور ترک و طرد است از آنچه شایسته حفظ و نگهداری است تغییر دهند.»

*بازار کار فارغ التحصیلان رشته تاریخ چیست؟
گروهی می گویند لیسانس تاریخ میتواند به عنوان دبیر در آموزش و پرورش استخدام شود و اضافه می کنند که تاریخ عشق است و کسی که وارد این رشته می شود باید عاشق تاریخ باشد و بداند که با لیسانس تاریخ شغلی آنچنانی به دست نخواهد آورد. در مقابل این دیدگاه نظر دیگری نیز وجود دارد که معتقد است یک فارغ التحصیل توانا و مستعد تاریخ  می تواند شغلی  مرتبط با رشته تحصیلی خود پیدا کند .

تلقّی سنتی از رشته تاریخ این است که فارغ التحصیلان تاریخ در کشور ما بسیار زیاد است . چون ما امروزه سازمانهای اسناد بسیار متنوعی داریم و هر کدام از این سازمانها انبوهی از اسناد فهرست نشده و شناسایی نشده دارند. کاری که در حیطه دانش یک فارغ التحصیل تاریخ است ، علاوه بر آن مراکز پژوهشی می توانند در سطوح مختلف ( از نوشتن مقاله گرفته تا شرکت در طرحهای کلان ملی ، پژوهشی ) از فارغ التحصیلان دوره کارشناسی تاریخ در وزارت اموزش و پرورش ، وزارت امور خارجه ، وزارت علوم تحقیقات و فن آوری ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، سازمان موزه ها ، مراکز اسناد ملی و صدا و سیما برای بررسی مسایل تحقیقی تاریخ در حد تحقیقات بین المللی استفاده شود.

صدا و سیما برای به تصویر کشاندن حوادث و وقایع گذشته ، نهضتها و مقاومتهای مردمی و بررسی زندگی شخصیتهای علمی ، فرهنگی و سیاسی نیاز به حضور فعال فارغ التحصیلان تاریخ دارد . افرادی که می توانند جامعه را با فرهنگ و تمدن گذشته خویش پیوند زنند و از گرایش آن به سمت فرهنگ دیگر کشورها جلوگیری کنند.

حضور فارغ التحصیلان این رشته در وزارت امور خارجه نیز از این جهت مهم است که برای برقراری ارتباط با کشورها باید پیشینه آنها در قالب قراردادها و پیمانها اعم از سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی  مورد بررسی قرار گیرد . .کاری که در حیطه اطلاعات یک فارغ التحصیل تاریخ است ، همچنین بررسی تاریخ از موضوعات اصلی مطبوعات و نشریات در جهت بالا بردن فهم و درک جامعه است . چون جامعه ای که از حیات گذشته در ابعاد مختلف بیگانه باشد ، هرگز فهم درستی از حال و برنامه منسجمی برای آینده نخواهد داشت.

یک فارغ التحصیل تاریخ در یک جامعه توسعه یافته می توان جاسگاه واقعی خویش را بیابد چون رشته تاریخ از لوازم توسعه سیاسی ، اقتصاد ی، فرهنگی و اجتماعی است و فارغ التحصیل توانای تاریخ می تواند در برنامه ریزی های کلان نقش بسیار مهم و موثری داشته باشد.

بعضی از افراد م یگویند تاریخ تنها به بازخوانی گذشته و هیاهوی قدرتمندان و پادشاهان می پردازد و بر همین اساس حتی بهترین افراد نیز تاریخ را مجموعه ای از حوادث می دانند ، اما آیا چنین دیدگاهی صحیح است؟ آیا علم تاریخ مثل یک داستان یا رمان ، مجموعه ای از حوادث تلخ یا شیرین را به حالت روایی و نقلی محض منتقل میسازد و هدف آن افزایش معلومات دایره المعارفی است؟

دایره المعارف بریتانیک در معرفی علم تاریخ می گوید:« تاریخ ، قواعدی است که ثبت وقایع موثر بر مردم یا یک ملت را با حفظ تسلسل تاریخی و زمانی آن مطالعه می کند و مبنی بر تحقیق منتقدانه منابع اطلاعاتی و توضیح دلایل آنهاست.»

شادروان دکتر عبدالحسین زرین کوب نیز در کتاب «تاریخ در ترازو» در معرفی تاریخ می گوید:" تاریخ تنها گرد آوری روایات و مقایسه آنها و شناخت « واقعیت» حوادث گذشته نیست . و برای این کار نظر به توجیه و تغییر این واقعیات دارد که بین جزئیات رابطه برقرار می کند و آنها را به یکدیگر پیوند می دهد . این کار در واقع عبارت از تجدید بنای گذشته است به کمک مصالح و موادی که هاین جا و آنجا از بقایای آوار حوادث باق مانده است."

انسان در ضمن مطالعه تاریخ و در طی بررسی احوال کسانی که اهل  نظر یا عمل بوده اند ، بهتر می تواند رسالت خود را ارزیابی کند و در ارتباط با دیگران حق خویش و مسئولیت خویش را بشناسد. تاریخ انسان را با کارهای بزرگ اعصار گذشته آشنا می کند ، بسا که فعالیت آفرینندگی را در انسان بر می انگیزد و وی را با ارایه سنتها ی  افتخار آمیز گذشته تشویق می کند .

تاریخ با ایجاد شوق و علاقه به چیزهای دور مربوط به گذشته ، زمان حال را زیبایی می بخشد و بالاخره به انسان یاد می دهد که هر چه گذشته است ، محکوم است به زوال و هرچه هم به وجود می اید ناچار روزی نابود خواهد شد . با تلقین این تصور ، تاریخ در واقع به حیات و به زمان حال کمک می کند ، به اینگونه :

تاریخ تا آنجا که خدمت به زندگی می کند ، سودمندیش را نمی توان انکار کرد.