دانستنی ها
بقعه شیخ زاهد گیلانی
این بقعه در قریه شیخان بر ( شیخانبر) سر راه لاهیجان به لنگرود بر دامنه کوه قرار گرفته است. گفته می شود مرقد شیخ تاج الدین ابراهیم گیلانی مرشد شیخ صفی الدین اردبیلی در این بقعه قرار دارد .
گنبد این بقعه هرمی شکل و کاشی های آن بسیار ظریف است. شاید تنها راهی که برای باقی ماندن این گنبد به نظر معماران آن زمان رسید این بود که گنبد را به شکل هرم بسازند تا آب باران به سرعت از روی آن بگذرد و رطوبتی باقی نگذارد . بنای گنبد به شکل هشت ترک است که از نظر ساختمان منحصر به فرد بوده و شاهکار فن معماری عصر صفویه است. سه طرف بنای اصلی دارای ایوان می باشد و درازی ایوان جنوبی درازای بدنه بنا 825 سانتی متر و پهنای ایوان 260 سانتی متر است . درازای ایوان شرقی و درازای بدنه 890 سانتی متر و پهنای ایوان آن 280 سانتی متر است . درازای ایوان شمالی 20 متر و پهنای آن 286 سانتی متر است .
وجه تسمیه محل
اما وجه تسمیه و نامگذاری این محل به شیخانبر یا شیخان بر آنگونه که به ذهن حقیر می رسد این است که اینجا دو شیخ آرامیده اند؛ یکی شیخ زاهد گیلانی و دیگری شیخ سید رضی بن مهدی باشکجانی همان گونه که بر مزارش نوشته است و خواهد آمد و عنوان شیخ یکی از القاب سلسله صفیه است و تثنیه شیخ به عربی شیخان است .
بر هم به معنای کنار است . چون این محل در کنار جاده لاهیجان به لنگرود قرار دارد . بنای اصلی بقعه از داخل مربع شکل است و طول و عرض آن حدود 610 سانتی متر است و با چهار گوشواره که بر چهار کنج بنا ساخته اند طاق را جمع کرده و به شکل گنبد در آورده اند .
مزار شیخ زاهد گیلانی در شیخانبر صندوقی چوبی داشته است که کنده کاری شده بود و رابینو معتقد است که در یکی از آتش سوزی های قبل از زمان او ( 1331 ه. ق ) طعمه حریق شده باشد و مرحوم سید نفیسی نیز همین اعتقاد را دارد و می نویسد که در حریق سال 1282 ه. ق یا 1292 ه. ق و یا بین آنها صندوق چوبی مرقد از میان رفته است.
البته احتمال هم دارد به یغما رفته باشد . بعد از آن صندوق چوبی ای که بر مزار سید رضی باشکجانی بود بر بالای مزار شیخ زاهد گیلانی گذاشتند. خوشبختانه کتیبه های مزار شیخ زاهد گیلانی در کتاب درن و در سفر نامه مازندران و استر آباد رابینو ذکر شده است که اینگونه بوده است.
تاریخ وفات
کل شی هالک الا وجه له الحکم والیه ترجعون، هذا المرقد للسالک فی مسالک المعارف ذی الریاضه المرضیه المعارف العابد الشیخ الذاهد و تاریخ وفات بعد عصر من یوم الثلثا اربع عشرین ربیع الثانی سنه احدی عشرو سبعماه تاریخ وفات شیخ فاضل و مقتدی الکمال شیخ الذاهد المرحوم طاب تراه و جعل الله فی الجنه مثواه آخر روز سه شنبه بیست و چهارم ماه ربیع الآخر سنه احدی عشر و سبعماه عمل عبدالله درودگر. از این کتیبه معلوم می شود که جسد شیخ زاهد در روز سه شنبه بیست و چهار ربیع الثانی سال 711 فوت شده . در اینجاست و نجاری صندوق کار عبدالله درودگر است .
کتیبه ای نیز بر درب ورودی اینه مقبره بوده که احتمالا آن نیز به یغما رفته و یا در حریق سوخته است و بر آن چنین مکتوب بود : امر... هذاالباب الفقیر سید رضی بن مهدی الحسینی الباشکجانی سنه اثنی و عشرین و ثمانماه.
بر این درگاه این در یادگاراست ز استاد احمد و از یادگار است
از این کتیبه معلوم می شود که در ورودی این مقبره را سید رضی بن مهدی الباشکجانی در سال 822 ه.ق تقدیم کرده است که اینک اثری از ان نیست و نجار آن استاد احمد یادگار بوده است.
سید رضی باشکجانی در سال 834 ه.ق از دنیا رفت و او را در همین مقبره دفن نمودند و صندوقی نیز برای قبر او ساخته شد. اما چون صندوق قبر شیخ زاهد گیلانی در آتش سوزیی که در حدود سال 1290 ه.ق اتفاق افتاد از بین رفته بود.
صندوق قبر سید رضی باشکجانی قرار دادند در واقع در زیر این گنبد زیبا و بنای با شکوه بجای شیخ زاهد ، سید رضی باشکجانی آرمیده است . کتیبه صندوق سید رضی باشکجانی چنین است:
کل شی هالک الا وجهه . هذا المرقد المنور و المضجع المعطر للسید المکرم و الشیخ المعظم السید رضی بن مهدی الحسینی الباشکجانی و انتقل فی شهرالله المبارک رمضان سنه اربع و ثلاثین و ثمانماه عمل استاد محمود ابن شهاب الدین درودگر.
قد کان صاحب هذا القبر لولوهء عزلقد صاغها الباری من اللطف
عزت و لم تعرف الایام قیمتها فردها غیره منها الی الصدف
در حاشیه بالای این صندوق سوره یس تا خشی الرحمن با خط خوش نسخ حک شده است . و بر روی دربی که در آن موقع وجود داشته و فعلا اثری از آن نیست . این عبارات نوشته بود .
عمل استاد یادگار درودگر سنه خمس و ثلثین و ثمانماه .
و بر ور ی دیوار شرقی مقبره شیخ زاهد سنگ مرمری است که اشعار زیر با خط خوش نستعلیق حک شده است و نشان می دهد که میرزا ابوطالب نامی را در سال 1171 ه.ق در این محل به خاک سپرده اند .
قوام شکر و تمکین و شهد شان و نیکویی
چراغ دودمان زیبنده اولاد پیغمبر
چو عرفانش ز همت پشت پا بر ملک هستی زد
به فردوس برین گرید لطف ایزدش رهبر
مه تابنده اوج شرف میرزا ابوطالب
که از نور صفاتش برج عزت یافتی زیور
طراز گلبن عزت بهار گلشن فطرت
صحاب مزرع دانش محیط علم را گوهر
دلیل سالکان راه حق تهذیب اخلاقش
ز تحریر کمالش عاجز آمد عقل دانشور
سروش غیب گفت از بهر تاریخ و وفات او
فتاد اکلیل دانش گشت علم و معرفت بی سر
بهار گلشن عز و شرف میرزا ابوطالب
چو بوی گل مسافر شد از این بستان بی حاصل
ندای ارجعی از عالم غیبش بگوش آمد
روانش شد به بزم لا مکان راجع از این منزل
ز فیض نا خدا و لطف ایزد کشتی جان را
کشید از یک نفس زین بهر پر آشوب بر این ساحل
چو از جان طاب حق بود سال رحلت او را
خرد گفتا به مطلوب حقیقی گشت او واصل
از درب غربی مزار شیخ زاهد اتاق غربی ای که طول آن شرقی غربی است قرار دارد . این اتاق 11 متر طول و 340 سانتی متر عرض دارد . ابتدا قبر سید رضی باشکجانی قرار دارد و در فاصله 2 متری این قبر که قبلا دارای ضریح چوبین بوده است قبری کاشی کاری شده قرار دارد که بالای آن گهواره ای است بلندی این قبر تا کف اتاق 120 سانتی متر و درازی آن 210 سانتی متر و سراسر روی آن کاشی کاری است . می گویند که این گور غلام شیخ زاهد است اما رابینو این گور را گور یکی از دختران تیمور می داند . البته نا گفته نماند که قبر همسر آیت الله شیخ عبدالحسین عطرتی کوشالی یعنی مادر آیت الله شیخ محمد حسن غروی کوشالی در محوطه مقبره شیخ زاهد گیلانی قرار دارد . از درب شرقی وقتی وارد مقبره شیخ زاهد می شوید . کنج سمت راست طرف جنوبی قبر این خانم قرار دارد .
حضرت آیت الله کوشالی بسیار به زیارت قبر مادرش می رفت . بر بالای قبرش اینگونه نوشته شده است :
ای خاک تیره دلبر ما را عزیز دار
کین نور چشم ماست که در بر گرفته ای
وفات مرحوم زینب خانم همسر شیخ عبدالحسین کوشالی بتاریخ 6 رمضان سچقانئیل 1352 قمری .
در باب اینگونه آرامگاه شیخ تاج الدین ابراهیم زاهد گیلانی بدرستی کجاست ؟ نظر ها مختلف است اما در مجموع این نظر قابل پذیرفتن است که احتمال این که قبر شیخ ابراهیم زاهد گیلانی در شیخانبر باشد امری ممکن است و شواهد و قرائنی که برای رد این احتمال ذکر شده قابل جواب دادن و توجیه است . ما برای روشن تر شدن حقیقت مقداری در اطراف آن به بحث می نشینیم .
ادامه دارد
شاهین ( مدیریت بازرگانی )