آموزش باز و از راه دور نظام نسبتا جدیدی است که، در کنار نظام آموزش سنتی،کارایی خود را در بسیاری از کشورها نشان داده است.دانشگاه پیام نور نه تنها نظام آموزشی خود را بر این پایه بنا نهاده بلکه، در طول تاریخ نسبتا کوتاه خود ، همواره کوشیده است تا مبانی نظری و شیوه های علمی این نظام نو پا رابه جامعه ایران بشناساند و تجربیات خود را در اختیار کشورهای دیگری که از این نظام مبتنی بر فناوری نو استفاده می کند قرار دهد.

هزاره جدید را باید عصر دانش و پویایی نام نهاد. در این جاری زمان نیاز روزافزون نسل بشر به علم و فناوری بیش از پیش احساس می شود. گسترش جهان صنعتی ، برقراری ارتبتط اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی ، کسب مهارتهای علمی ، ادبی و فرهنگی و علم فراگیر ارتباط و مهمتر از همه عطش سیری ناپذیر امسام برای دستیابی به ناشناخته ها و فراترها این موجود متفکر را برای یادگیری محتاجتر می کند، که در نسل نواندیش و جوان جهان سیر صعودی  و شتاب بیشتری دارد . در این راستا ، نظام آموزش باز و از راه دور ، به موازات سایر نظامهای آموزشی ، آغاز به کار کرد و چراغی فرا راه پویندگان علم نهاد. ذر جهان امروز ، آموزش از راه دور از سطح کمی و کیفی بسیار بالایی برخوردار است و به جرات می توان گفت که با برداشتن موانع بیشمار  موجود در سایر نظامهای آموزشی و ارائه راه حلهای جدیدتر در این رقابت تنگاتنگ ، در حال رسیدن به مرزهای پیروزی است.

کشور  عزیز ما ایران نیز، کشوری با گنجینه ای غنی از فرهنگ و تمدن درآسیا ، ذر این گام نوین ، همتراز و دوشادوش سایر کشورهای جهان از حضور مرکز آموزش بزرگ و گسترده ای به نام دانشگاه پیام نور بهره مند است.

آموزش از راه دور واژه ای است که با استفاده از آن یک رشته فعالیتهای آموزشی و برنامه های ویژه توصیف می شود . نظام آموزش از راه دور دارای ابعاد متفاوتی است . از جمله ویژگیهای آن جدایی معلم و شاگرد به طور فیزیکی از یکدیگر است ولی با به کارگیری فناوریهای نوین و صنعت ارتباطات ، سعی شده است که این شکاف و جدایی به نوعی پر شود. که اصل خودآموزی(فراگیرمداری)و تهیه مواد آموزشی خودآموزچاپی از اهمیت بالایی بر خوردار است.

بنا به تعریف فوق ، برای آموزش از راه دور هفت ویژگی اصلی را می توان بر شمرد:

  1. جدایی یاد دهنده و یاد گیرنده (معلم و شاگرد) از یکدیگر هم از نظر مکانی و هم از نظر زمانی
  2. ارائه آموزش از طریق یک سازمان متشکل پشتیبانی کننده
  3. استفاده از فناوری در آموزش با استفاده از وسایل جدید( رسانه های آموزشی مختلف)
  4. تامین ارتباط دو سویه میان یادگیرنده و یاد دهنده( معلم)
  5. یادگیری متفاوت با شکل سنتی در کلاس درس(صرف نظر از ساعات رفع اشکال جمعی)
  6. مشارکت معلم در شکل صنعتی شده فرایند یادگیری – یاددهی به عنوان عامل اصلی
  7. فردی و خصوصی کردن یادگیری (در این نظام یادگیرنده تعیین کننده  زمان و مکان یادگیری متناسب با استعدادها و علایق و به طور کلی تواناییها و ویژگیهای فردی خود است)

نظام آموزشی از راه دور به علت این ویژگیها ف در بسیاری از کشورها برای حل مشکلات آموزشی و کلا فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی به کار گرفته می شود.

با توجه به این ویژگیها کشورهای بسیاری برای نیل به اهداف آموزشی ، اقتصادی و به طور کلی توسعه همه جانبه ، به سوی استفاده از نظام آموزش از راه دور روی آورده اند و دانشگاههایی با استفاده از این نظام  تاسیس کرده اند. این دانشگاهها به سبب وسعت عمل و تعداد زیاد دانشجویان به « ابر دانشگاهها» معروف شده اند.

در نتیجه بسیاری زا کشورهای جهان برای حل مشکلات آموزشی خود در پی راه حلهای مناسب اند. استفاده از نظام آموزشی از راه دور در تربیت نیروی انسانی متخصص از جمله معلم و همچنین تداوم آموزش در حین خدمت ممکن است مناسب باشد. نظام آموزش از راه دور به سبب قابلیتها و ویژگیهای خاص خودش در بسیاری از کشورهای حهان ف حتی در کشورهای پیشرفته ف مورد استفاده است. نظام آموزش از راه دور به علت دارا بودن قابلیتهای لازم ، انعطاف پذیری ، و استفاده از رسانه های مختلف برای ارائه خدمات آموزشی در  دورترین نقاط کشور برای افرادی که امکان دسترسی به مراکز تحصیلی ندارند، موثرترین راه حل بشمار می رود. کشورهای در حال توسعه ، به جهت اینکه قادر به تامین هزینه و فضای آموزشی مورد نیاز کشور نیستند، به لحاظ اقتصادی بودن این نظام آموزشی در تربیت نیروی انسانی و آموزش عالی از آموزش از راه دور استفاده می کنند.  از سوی دیگر، آموزش از راه دور پاسخ مناسبی برای کمبود معلم به خصوص در مناطق دور افتاده و محروم از مراکز آموزشی می تواند باشد.آموزش و پرورش کشورمان می تواند با اندکی تامل و بررسی به سودمند بودن این نظام آموزشی پی ببرد و در بر طرف کردن کاستی های موجود در زمینه های مختلف از آن بهره گیرد. وجود دانشگاه پیام نور (آموزش از راه دور) برای آموزش و پرورش و سایر سازمانها و نهادها در امر آموزش کارکنان خود ، فرصت مناسبی به شمار می آید.

منبع:مقالات دومین کنفرانس آموزش باز و از راه دور

تهیه: زهرا دواچی(مدیریت)